Nederlandse omgangsvormen

Een fragment over omgangsvormen in de klas, tussen docent en leerling, op een zwarte middelbare school.

Opleidingscontext

Dit lesfragment is afkomstig uit de documentaire Met een zoen van de leraar (1994) van Barbara den Uyl. Een jaar lang volgde zij met haar filmploeg de gebeurtenissen op het Mondriaan-lyceum, een zwarte middelbare school in Amsterdam-West.
In dit fragment gaat het om omgangsvormen in de klas, tussen docent en leerling. De docent wil het hebben over onbeschoft gedrag. Leerling Mustafa heeft direct een voorbeeld: hij heeft een docent met ‘je’ aangesproken in plaats van ‘u’. Mustafa weet heel goed dat hij zijn docenten met ‘u’ hoort aan te spreken. Hij weet dus ook dat hij over een grens ging toen hij een docent met ‘je’ heeft aangesproken.

Kijkvragen

  1. Waar zit de kern van het probleem voor mevrouw Polman?
  2. Hoe neemt Mustafa de kwestie op?
  3. Hoe reageren zijn klasgenoten? Doet de hele klas mee aan het klassegesprek?
  4. Wat vindt deze docent van het voorval?


Videofragmenten



 

Fragment 1

Klik hier voor het transcript bij fragment 1.

Opdrachten

Voor lio's:

  1. Heb je in jouw lespraktijk wel eens een dergelijk gesprek over omgangsvormen?
  2. Indien je leerlingen hebt met een niet-westerse culturele achtergrond, ervaar je dat deze leerlingen het soms lastig vinden om de juiste omgangsvormen te bepalen op school? 

In het Nederlands kennen we de beleefdheidsvorm ‘u’. 

  1. Hoe wil je dat jouw leerlingen je aanspreken en waarom?
  2. Indien je vousvoyeert: hoe erg is het dan als de leerlingen je (een keer) tutoyeren?
  3. Indien je tutoyeert: zijn er andere manieren waarop leerlingen hun respect voor jou kunnen tonen?
  4. Hoe zou jij hebben gereageerd als je in de schoenen stond van mevrouw Polman?

Materialen

  • Inhoudstheorie van Watzlawick
  • Beleefdheidstheorie. Zie: Hulshof, H., Rietmeijer, M. en Verhagen, A., Taalkunde voor de tweede fase van het vwo (2006), met name § 5.3 ‘Beleefd taalgebruik’