Hardop voordoen van leesstrategieën bij aardrijkskunde

Een leraar aardrijkskunde in de onderbouw van een vmbo-school doet zijn klas voor hoe ze een tekst uit het leerboek moeten aanpakken. Lio’s van diverse schoolvakken bespreken vervolgens de aanpak van de leraar.

Beschrijving onderwijssituatie

In het eerste videofragment ziet u een les van een leraar aardrijkskunde in de onderbouw van het vmbo. Hij past de hardopdenkmethode toe terwijl hij een tekst uit het leerboek aan de klas voorleest. De leerlingen schrijven ondertussen op wat de leraar precies doet.

In het tweede fragment is het eerste fragment vertoond aan een groepjes lio’s van diverse schoolvakken. Lerarenopleider Nederlands René (IVLOS Utrecht) bespreekt met hen welke leesstrategieën de aardijkskundeleraar toepast.

Kijkvragen

Fragment 1:

  1. Hoe luidt de opdracht die de leraar aan zijn leerlingen geeft?
  2. Wat doet de leraar achtereenvolgens om de tekst te begrijpen?
  3. Op welke momenten schrijven de leerlingen iets op, voor zover dat in beeld wordt gebracht?

Fragment 2:

  1. Welke vraag stelt de opleider aan de lio’s?
  2. Wat is modelleren?


Videofragmenten



Fragment 1

Klik hier voor het transcript bij fragment 1.

Fragment 2

Klik hier voor het transcript bij fragment 2.

Materialen

  • Deze filmopnames zijn begin jaren '90 gemaakt op Utrechtse scholen voor een project van Jeanette den Ouden voor het IVLOS van de Universiteit Utrecht.

Opdrachten

Bij fragment 1 en 2:

  1. Welke strategieën wendt de aardrijkskundeleraar in deze les aan om de leerlingen de tekst (beter) te laten begrijpen?
  2. Denk je dat de leerlingen hebben begrepen wat de leraar deed? En waarom hij dat deed?
  3. Wat is de volgende stap die de leraar kan zetten zodat de leerlingen zich deze nieuwe vaardigheid eigen maken?

Kennisbasis

  1. Toegankelijk maken van teksten: wat doet de leraar naast het hard-op voordoen van een leesstrategie nog meer om de tekst toegankelijker te maken voor de leerlingen?
  2. Hardop voordoen van vakmatig redeneren: hoe werkt de leraar in fragment 1 als een model voor de leerlingen?
  3. Zou je de ‘modeling’-strategie willen inzetten in jouw eigen lespraktijk? Waarom wel/niet?
  4. Hardop voordoen van leesstrategieën: welke leesstrategie hanteert de leraar in het eerste fragment en waarom?
  5. Stappenplan lezen: welke onderdelen uit het stappenplan lezen zie je leraar in het eerste fragment toepassen?
  6. Integrale didactiek TVO: context, interactie, taalsteun: hoe spelen de onderdelen context, interactie en taalsteun een rol in fragment 1?
  7. Ontwerpen van taalgerichte vaklessen: hoe maakt de leraar zijn aardrijkskunde- les over hoogteverschillen taalgericht?
  8. Hoe zou jij zelf je vaklessen (nog) meer taalgericht kunnen maken?

Taalcompetenties

2: Beoordelen en toegankelijk maken van teksten 

De leraar kan teksten beoordelen op toegankelijkheid voor zijn leerlingen en kan die teksten zo nodig via mondelinge en schriftelijke ingrepen toegankelijk maken.

 2.2 De leraar kan teksten voor zijn leerlingen toegankelijk maken via schriftelijke en mondelinge ingrepen.

Dit veronderstelt dat de leraar:

  1. vooraf schriftelijke ingrepen kan doen op het vlak van woordgebruik, zinsbouw, verbanden, tekstopbouw, …
  2. tijdens het gebruik mondelinge ingrepen kan doen op het vlak van:
  • taal: relevante begrippen verduidelijken, betekenisonderhandeling, herformulering,…
  • didactiek: voorkennis activeren, betekenisvolle contexten aanbieden, opdrachtformulering aanpassen, actieve werkvormen en verwerkingsopdrachten gebruiken,…

In fragment 1 laat de aardrijkskundeleraar zien hoe hij een tekst uit de lesmethode toegankelijker kan maken voor zijn leerlingen. Hij doet dat door hardop de (geschikte) leesstrategie oriënterend lezen voor te doen. Ook legt hij vakbegrippen uit als ‘hoogteverschillen’, ‘zeespiegel’ en ‘aquaduct’ met behulp van voorkennis en context. In zijn uitleg komen verschillende onderdelen van het stappen lezen aan bod als: oriëntatie op de lestaak, oriëntatie op de tekst en inhoud en activeren van voorkennis.